27 października 2008

Pomysł stworzenia „Manifestu Wspólnej Przestrzeni” powstał się podczas przygotowywania polskiego wydania książki Gordona Cullena Townscape planowanego na wiosnę 2009 roku. „Manifest” miał być do niej dodany jako programowy zbiór zasad i wartości wynikających ze współdzielenia ograniczonej przestrzeni publicznej przez wiele grup użytkowników.

Tworzenie „Manifestu Wspólnej Przestrzeni” było próbą rozkręcenia ogólnopolskiej debaty o kulturze przestrzeni w bardziej pragmatycznym i uniwersalnym ujęciu: skoro przestrzeń jest wspólna a jednocześnie za mała na zaspokojenie wszystkich potrzeb jej użytkowników, to spróbujmy wymyślić jakieś sposoby dzielenia się nią.

Od strony metody było to powtórzenie działania w ramach promocji „Scriptores” nr 29 pt. Rozmowy o kulturze przestrzeni 27 września 2005, które polegało na organizacji spotkania społecznie zaangażowanych ekspertów podsumowanego propozycją programowego stanowiska na rzecz interesu publicznego. W przypadku „Manifestu” działanie to musiało być jednak rozłożone na dwa etapy: 1) stworzenie pierwszej wersji dokumentu w oparciu o lokalne środowisko; 2) przekonsultowanie go i przyjęcie przez środowisko ogólnopolskie; 3) rozpropagowanie „Manifestu” w książce Gordona Cullena Townscape. Etapy 2) i 3) miały wzmocnić wspólną tożsamość kiełkujących ruchów miejskich i dać im większą rozpoznawalność społeczną (to nie w pełni się udało, o czym można przeczytać na czwartek podstronie).

Był to więc dość złożony projekt, którego pierwszy etap został rozpoczęty spotkaniem w redakcji lubelskiej „Gazety Wyborczej”, a zakończony zaproszeniem do jego konsultacji pierwszej wersji „Manifestu” środowisk ogólnopolskich. Dlatego opis tego projektu został podzielony na czterech podstronach dostępne z każdej z nich.

Z punktu widzenia historii Forum Kultury Przestrzeni, podczas tworzenia „Manifestu” zaszła symptomatyczną zmiana partnera FKP ze strony UM z Wydziału Planowania (który nie był zainteresowany debatą o kulturze przestrzeni) na Wydział Kultury (który właśnie się otwierał na fali ogólnego ożywienia kulturalnego przed staraniami Lublina o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016 – szerzej o tym w mojej wypowiedzi otwierającej spotkanie (drugi link).

Marcin Skrzypek


 

Organizatorzy spotkania:

  • Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” (Forum Kultury Przestrzeni)
  • „Gazeta Wyborcza” w Lublinie
  • Wydział Kultury Urzędu Miasta Lublin

 

Założenia projektu

Celem spotkania było sformułowanie „Manifestu (konstytucji?) wspólnej przestrzeni” odpowiadającego na pytania:

  • Jakie wartości naszego otoczenia nas łączą ? W miastach, wsiach i poza nimi?
  • Jakie potrzeby mieszkańców powinno zaspokajać zagospodarowanie przestrzeni wokół nas?
  • Jakie działania w skali kraju trzeba podjąć, abyśmy byli dumni z jakości polskiej przestrzeni publicznej?

Oczekiwane skutki akcji:

  • wskazanie wspólnych wartości określanych roboczo jako „kultura przestrzeni”, wokół których może się krystalizować zagubione poczucie społecznej solidarności
  • nadanie publicznej tożsamości ogólnopolskiemu ruchowi związanemu z „kulturą przestrzeni”
  • wyrażenie jak najszerszych społecznych oczekiwań wobec zagospodarowania przestrzennego skierowanych do wszelkich podmiotów odpowiedzialnych za jego jakość: polityków, władz ustawodawczych i wykonawczych naszego kraju, władz samorządowych, inwestorów, gospodarzy przestrzeni publicznych itp.

 

Uczestnicy spotkania

Do sformułowania treści „Manifestu” zaproszono osoby będące specjalistami w różnych dziedzinach zagospodarowania przestrzennego i zabierających publicznie głos w trosce o jego jakość. W spotkaniu w „Gazecie Wyborczej” udział wzięli:

  1. prof. Dobrosław Bagiński (rzeźbiarz, Wydział Artystyczny UMCS)
  2. Sebastian Bernat (Instytut Nauk o Ziemi UMCS, krajobraz dźwiękowy – korespondencyjnie)
  3. Małgorzata Bielecka-Hołda (redaktor naczelna „Gazety Wyborczej” w Lublinie)
  4. Anna Dąbrowska (Homo Faber, redaktorka)
  5. Anna Demarczyk (historyk sztuki)
  6. Małgorzata Domagała (dziennikarka „Gazeta Wyborcza” w Lublinie)
  7. Jadwiga Jamiołkowska (architekt)
  8. Jan Kamiński (Architektura Krajobrazu KUL)
  9. Rafał „Koza” Koziński (animator kultury, Centrum Kultury)
  10. Anna Dąbrowska (stowarzyszenie Homo Faber)
  11. Euzebiusz Maj (WUOZ Lublin, historyk sztuki)
  12. Szymon Pietrasiewicz (animator kultury, Centrum Kultury, Tektura)
  13. Andrzej Polakowski (fotograf)
  14. Piotr Skrzypczak (Akademia Obywatelska, Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”)
  15. Marcin Skrzypek (Forum Kultury Przestrzeni, prowadzący)
  16. Bolesław Stelmach (architekt)
  17. Katarzyna Szczypior (architekt krajobrazu)
  18. Marzena Stypińska (architekt krajobrazu)
  19. Michał Wolny (Porozumienie Rowerowe, Towarzystwo dla Natury i Człowieka)
  20. Włodzimierz Wysocki (z-ca Prezydenta Miasta Lublin ds. kultury)

 

Materiały do dyskusji

Lista proponowanych haseł-zagadnień do dyskusji:

  • architektura (mała i duża)
  • urbanistyka
  • przyroda
  • dźwięki (w tym hałas ruchu ulicznego)
  • woda (rzeki, jeziora itp)
  • sztuka publiczna (rzeźby, fontanny, grafika itp)
  • zagrożenie przestrzeni ze strony ruchu samochodowego
  • transport zrównoważony (auta, piesi, rowery, niepełnosprawni)
  • dziedzictwo (materialne i niematerialne, w tym panoramy)
  • chaos i hałas optyczny (reklamy)
  • rekreacja (w tym np. place zabaw dla dzieci i emerytów)
  • edukacja
  • konsultacje społeczne
  • rewitalizacja
  • działalność deweloperów i inwestorów
  • piękno krajobrazu

Dokumenty pomagające zrozumieć ideę „Manifestu wspólnej przestrzeni”: