Z archiwum Lublin ESK 2016. Tekst, który nie powstał na potrzeby portalu uLublin.eu, bo został napisany rok wcześniej, ale uzupełnia listę oddolnych opracowań programowych do aplikacji ESK 2016.

 

[2009.03.11 – data powstania pliku]

 

Kultura przestrzeni – asumpt do lubelskiego programu ESK 2016

Jakość przestrzeni w której żyjemy jest ważną częścią kultury, bogatą w znaczenia (także te przekazywane z pokolenia na pokolenie i dlatego słusznie nazywane dziedzictwem), kształtującą obraz świata i relacje międzyludzkie, do których także należy sztuka.

Współczesny Lublin został bogato uposażony w dziedzictwo przestrzenne: zarówno naturalny krajobraz jak i kształt jego historycznej zabudowy są przyjazne, atrakcyjne, jednocześnie swojskie i zaskakujące, dobrze świadczące o guście i rozsądku społeczności miasta w ciągu wieków jego istnienia. Na przestrzeni wieków nie była ona nigdy nazbyt zamożna, ale potrafiła dbać o jakość życia w różnych jego aspektach. Świadczy o tym opis Lublina zawarty w dziele Brauna i Hogenberga, który brzmi następująco:

„Pomiędzy najznakomitszemi miastami Królestwa Polskiego Lublin zajmuje najbliższe prawie miejsce po pierwszym z nich, ustępując znaczeniem i wielkością niektórym tylko, pod względem zaś piękności i położenia, wspaniałości budowli, oraz silnej twierdzy nie stroi niżej od żadnego […]

Samo położenie dodaje Lublinowi wiele uroku, gdyż oblewają go wielkie stawy obfitujące w ryby różnorodne i służące tak do irygacji, jako też do rozrywki osób, życzących sobie pływać łódkami. Jeden z tych stawów leżących ku wschodowi, tak jest wielki, że znajduje się na nim wyspa, odznaczająca się piękną zielonością trawy i drzew. W wielu miejscach koło stawu zbudowane są domy podmiejskie odwiedzane przez mieszkańców miasta szczególnie w lecie z powodu rozkosznego położenia. Przedewszystkim zaś nadzwyczajną stanowi ozdobę, tak miasta jak i całej okolicznej krainy, zamek bardzo warowny skutkiem położenia swego i fortyfikacji zbudowany na dość wyniosłym wzgórzu nad stawem i łączący się z miastem za pomocą mostu. […]

Samo miasto jest ozdobione w zadziwiający sposób przepysznemi budowlami publicznemi i prywatnemi, kościelnemi i świeckiemi. […]

Cóż powiedzieć mamy o domach prywatnych? Niektóre z nich, szczególnie znajdujące się w wyższej części miasta, pokazują niezwykłą piękności przepych. Dodać też należy że rola koło Lublina bardzo jest urodzajna. wydaje wszelkiego rodzaju zboża nie tylko wielkie mnóstwo, lecz i szczególnej dobroci, tak, iż w Gdańsku i krajach zamorskich zboża z tych stron są chwalone i pożądane więcej niż z innych Dlatego dziwić się nie należy, że miasto to kwitnie przed innymi, i nie brak tu niczego, co służy bądź do użytku zwykłego i potrzeb życia, bądź nawet do uciechy i okazałości.

[Żródło: Lublin. Najdawniejszy widok Lublina wyjęty z dzieła Jerzego Brauna…”Theatrum praecipuarum totius mundi urbium” z r. 1618, wydał w dokładnej podobiźnie z objaśnieniami Hieronim Łopaciński, strona piąta, nienumerowana; cytat i źródło uzupełnione w redakcji – przyp. red.]

Ten walor kultury lubelskiej (stanowiący niejako jego „nieruchomość”, czy może „bryłę korzeniową”) nie zwalnia, a raczej wręcz zobowiązuje do dbałości o współczesne traktowanie tych walorów oraz ich współczesną kontynuację. Po kilku dekadach obniżonych wymagań wobec jakości przestrzeni, odbudowa tych pojęć, odrobienie strat i zaległości, a przede wszystkim budowanie publicznego zrozumienia dla wartości przestrzeni jest wielkim wyzwaniem dotyczącym różnych dziedzin życia: społecznej, ekologicznej, ekonomicznej, prawnej i kulturalnej. Potrzeba ta zawiera się w obywatelskiej odpowiedzialności za kształt miasta.

  • W ramach działań związanych z ESK 2016, a jednocześnie jako przygotowanie do 700-lecia lokacji miasta służyć mają następujące działania i przedsięwzięcia odpowiadające tej potrzebie:
    Forum Kultury Przestrzeni – jako narzędzie debaty obywatelskiej nad przestrzenią prowadzonej pomiędzy władzami miasta, czy inwestorami – jako autorami propozycji zmian w przestrzeni, a obywatelami miasta. W debacie tej po obu stronach uczestniczą artyści, architekci i urbaniści, których zadaniem jest budowanie języka znaczeń umożliwiających debatę, wzajemne zrozumienie intencji, obaw i nadziei. Forum funkcjonuje od 2006 i jest prowadzone przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, a jego działalność obejmuje publikacje i wydawnictwa, organizację spotkań tematycznych, prowadzenie forum internetowego i uczestnictwo w pokrewnych forach, a także inne formy wzajemnej edukacji i wymiany poglądów na temat jakości i kultury przestrzeni.
  • Uczestnictwo Lublina w projekcie HerO („Heritage as Opportunity” czyli „Dziedzictwo jako Szansa”) w ramach programu URBACT II. Celem projektu jest wykorzystanie walorów zabytkowych miast dla stymulowania lokalnego rozwoju poprzez zastosowanie narzędzi zintegrowanego zarządzania rozwojem: Lokalnych Grup Wsparcia, Lokalnych Planów Działań, Planu Zarządzania Dziedzictwem Historycznym (rekomendowanym przez UNESCO), i innych. W projekcie uczestniczy 10 zabytkowych miast z różnych krajów UE, w większości wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W przypadku Lublina tematem projektu jest obszar zabytkowego zespołu miejskiego wpisany do rejestru zabytków i (w części) uznany za Pomnik Historii Państwa Polskiego oraz obszar Podzamcza i rejonu dworca kolejowego, jako terenów przyległych do zespołu śródmiejskiego, istotnych dla ekspozycji panoram zespołu zabytkowego, a jednocześnie stanowiących szanse na wzbogacenie oferty śródmieścia i obszarowe rozszerzenie strefy centrum miasta stosownie do jego aspiracji i potrzeb. Zamiarem jest wypracowanie odpowiednich narzędzi dbałości o stan i żywotność zabytkowej tkanki miejskiej oraz wsparcie starań o jej docenienie przez UNESCO. Ważne dla decyzji o kierunkach rozwoju może być także rozpoznanie historii i kultury tych miejsc, które uległy trwałemu przekształceniu i zatarciu pierwotnych rysów tożsamości przestrzennej. Projekt ten jest powiązany tematycznie z Programem Rewitalizacji dla Lublina, obejmującym tereny wymagające zintegrowanych działań generujących żywotność społeczną i gospodarczą, przy czym oferta kulturalna (historyczna i współczesna) jest traktowana jako istotny aspekt tożsamości miasta. Realizatorem projektu są struktury administracji samorządu Lublina w porozumieniu z organizacjami i grupami aktywnymi w Lokalnych Grupach Wsparcia. Dzięki metodologii projektu możliwe będzie ukierunkowanie oferty gospodarczej Lublina w sposób sprzyjający rozwojowi turystyki międzynarodowej.
    • Projekt „Oswajanie Przestrzeni” jest zamierzeniem adresowanym do różnych grup sąsiedzkich w Lublinie, który w zamyśle polega na artystycznym zagospodarowywaniu i użytkowaniu fragmentów „ziemi niczyjej” znajdującej się w pobliżu miejsc zamieszkania. Jest to projekt społeczny umożliwiający grupom zagrożonym wykluczeniem podejmowanie działań artystycznych z zakresu land-art, grafitti, eko-rzeźby, plenerowych form sztuki użytkowej i innych, z możliwością konsultacji przedsięwzięć przez profesjonalnych artystów i architektów krajobrazu. Projekt ten powoli na wyspowe zagospodarowanie dolin rzecznych, generując ich atrakcyjność, a jednocześnie pozwoli osobom i grupom zagrożonym wykluczeniem na integrację i aktywność nobilitującą społecznie. Celem projektu jest edukacja artystyczna i ekologiczna oraz promowanie kreatywności w grupach sąsiedzkich (z ew. możliwością promocji zdrowego trybu życia), co ma istotne przełożenie na jakość życia, poprawę bezpieczeństwa publicznego (skierowanie zainteresowania grup „problemowych” w kierunku pozytywnych relacji społecznych i budowania kompetencji obywatelskich). Pierwowzorem projektu jest projekt „Senior Grafitti” zrealizowany (w latach 2008-2009) w osiedlu „Skarpa” przez grupę złożoną z młodzieży i emerytów [zob. Renata Kiełbińska, Niezgoda buduje. „Senior Graffiti” – rewitalizacja placu] Projekt będzie realizowany przez animatorów z miejskich instytucji kultury oraz osiedlowych domów kultury w porozumieniu z Wydziałem Gospodarki Komunalnej UM, odpowiedzialnym za urządzenie terenów zielonych w mieście (do ustalenia). Oczekiwana jest realizacja kilku projektów pilotażowych w różnych dzielnicach Lublina – z finansowaniem przedsięwzięcia z Funduszu Społecznego UE i funduszy dotyczących profilaktyki społecznej (np. fundusz profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych czy przeciwdziałania narkomanii), zdrowotnej, edukacji ekologicznej itp., ze spodziewanym narastaniem zapotrzebowania na podobne formy aktywności kulturalnej „blisko domu”. Projekt ten stanowi jednocześnie próbę „kolonizacji” dolin rzecznych Lublina na potrzeby kultury, który z czasem może doprowadzić do pełnego wykorzystania walorów tych (w większości nie zagospodarowanych) przestrzeni.

 

Opracowała: Ewa Kipta (stan na dzień 11 marca ‘09)


 

Komentarz

Ten tekst powinien był się znaleźć na stronach SPOKO. Myślę, że zapomniałem go opublikować, ponieważ przyporządkowałem go do wątku działań związanych z Forum Kultury Przestrzeni, które miały swoją oddzielną dynamikę. Kiedy powstał portal uLublin.eu, skupiłem się na nowych tematach i rezultatach pracy osób, które nie miały wcześniej szansy na ich prezentację.

Marcin Skrzypek